‘Als ik aan herfstvliegen denk, denk ik aan hike & fly, herfstkleuren, gemoedelijkheid, easy flying en af en toe nog wat thermiek. Het grootste verschil met de zomer zit in de piloot zelf. Aan het eind van het jaar ben je ingevlogen. Je vliegt nauwkeuriger, durft een hellinglanding of een toplanding aan, kiest een lastigere startplek en hebt meer zelfvertrouwen. Daardoor kun je speelser vliegen en bewuster genieten van wat vliegen is’ aldus Ayke.
Het hoeft allemaal niet meer zo extreem. Hoog en ver vliegen hoort vooral bij de zomer en het voorjaar, en in het najaar is het gewoon nog lekker even nagenieten. Waar in de zomer alles nu moet, hoeft er in de herfst helemaal niks meer.
Dat merk je ook op de berg. De ochtenden zijn koud en in de loop van de middag wordt het in de zon weer aangenaam. In de Dolomieten zit je dan op een terras met uitzicht, maar rond zes uur verdwijnt de zon achter de berg en daalt de temperatuur meteen met ongeveer tien graden. Ayke: ‘Ik noem het gewoon een beetje de afterparty. Probeer op tijd terug te zijn voor een biertje in de zon, want een maand later zit je niet meer buiten.’
Wat de herfst met de lucht doet
De zon staat in de herfst al lager, terwijl de lucht nog warm is van de zomer. De lucht koelt af en alles wordt dampiger. Het gras droogt nauwelijks nog op en de dauw blijft soms de hele dag liggen. Voordat de grond verder kan opwarmen, moet dat vocht eerst verdampen en dat dempt de thermiek. Een thermiekbel komt daardoor moeizamer op gang.
Soms ligt er in de ochtend ook rijp op het gras in de vallei, dat eerst moet smelten. Op steile, naar het zuiden gerichte hellingen in de volle zon gaat dat snel. Omdat de Dolomieten een vrij droog gebied is met veel rotsen, werkt het daar goed. Veel plekken in Oostenrijk laten het andere uiterste zien: in oktober is daar nauwelijks nog thermiek.
Een handige manier om naar de zonkracht te kijken, is de symmetrie rond de kortste dag. De zon is op 21 oktober ongeveer even sterk als op 21 februari, en op 21 november ongeveer even sterk als op 21 januari. November ligt dus maar een maand van 21 december en lijkt in zonkracht op januari. De belangrijkste factoren voor het ontstaan van thermiek in de herfst zijn de warme lucht, een zonkracht die snel afneemt en de hoeveelheid vocht in de lucht en op de grond.
Hoe voelt de herfstthermiek?
‘Ik vind de thermiek in de herfst vaak wat aangenamer. De lucht is in totaal nog warmer, dus het verschil met de thermiek is kleiner en de deze valt daardoor vaak wat zwakker uit. Een uitzondering is een noordelijke wind. Die voert koudere lucht aan en dan kan de thermiek ineens weer sterk worden. Dat is wel een uitzondering’.
De plekken waar thermiek ontstaat blijven dezelfde, dus lezen is niet moeilijker geworden. Doordat de thermiek zwakker en kleiner is, wordt het wel lastiger om erin te blijven, de bellen hebben vaak een kleinere doorsnee waardoor je scherper moet draaien.
Een lange, op het zuiden gerichte helling met bijvoorbeeld een kronkelende asfaltweg omhoog werkt de thermiek nog prima, terwijl een bollere helling met een loofbos in de zomer nog enig effect heeft en in de herfst niets meer oplevert. Plekken die in de zomer en het voorjaar heel sterk zijn, werken in de herfst als vaak nog. Plekken die in de zomer zwak zijn, werken in de herfst niet meer. Dit vraagt dus een iets andere strategie.
Welke piloot past bij de herfst?
Het seizoen past bij piloten die hun doelen wat minder ver hebben staan en iets relaxter in het vliegen staan. Als je te graag ver en hoog wil, kan de herfst wel frustrerend zijn.
Lange vluchten blijven mogelijk, maar dat hangt sterk af van niveau en locatie. In de Dolomieten kan een goede piloot op een goede dag nog een heel eind vliegen. Dan moet je precies weten welke plekken nog werken, want er is alleen nog kleine thermiek, en je moet een betere piloot zijn om afstand te maken. Wie in de herfst wil blijven rondvliegen, gaat naar locaties met veel rotsen en hellingen die goed op het zuiden liggen.
Daarnaast is het goed je verwachtingen iets aan te passen. Aangezien het pas later opwarmt, heb je alle tijd om rustig wakker te worden en te ontbijten, in de ochtendzon een kop koffie te drinken, misschien wel met een trui aan. Dan op het gemak naar de start, waar het vaak wat rustiger is en er geen stress is om snel weg te moeten starten. Je hebt alle tijd je materiaal uit te leggen en start pas weg als jij je goed voelt, zonder pressie. Doordat je een zomer vliegen achter de rug hebt, voel je die ervaring, wat alles comfortabel en zeker maakt. In de lucht is het zaak vooral geduld te hebben. Heb je eenmaal een belletje gevonden, dan is scherp draaien van belang, evenals gewoon te blijven zitten waar je zit en niet te snel op zoek te gaan naar de volgende bel. Ook al geeft de vario 0 m/s aan, dan ben je nog steeds aan het vliegen. Dit geeft ook een gevoel van rust, je hoeft niet zo nodig direct naar de volgende bel, want wellicht is die er helemaal niet.
Daarnaast had je al geen hooggespannen verwachtingen, dus als je een kwartier later toch weer op de landing staat, is er niks aan de hand. Je pakt gewoon de bus weer omhoog voor nog een poging, of pakt een terrasje voor wat zonnestralen en een lekker drankje. Of misschien loop je het stadje even in voor wat lokale specialiteiten. Het draait in een herfstweek om meer dan vliegen alleen.at met je meevliegt, dan een vinger die naar de juiste bron wijst, en uiteindelijk kennis die je allang zelf bij je droeg.
September, oktober, november…en december
De meteorologische herfst loopt van 1 september tot en met 30 november, de kalenderherfst begint pas bij de herfstequinox rond 23 september en loopt tot 21 december.
Voor mij is de herfst eigenlijk vrij kort. Begin september kan het nog zomer zijn, met temperaturen tot ongeveer dertig graden. Vaak, zoals dit jaar, is ook begin oktober nog heel goed. Later in oktober, bijvoorbeeld in de herfstvakantie in Oostenrijk, kun je met geluk prachtig weer treffen, maar kun je ook meerdere dagen met regen treffen. November en december vind ik lastige maanden, in mijn ogen te onberekenbaar om er een vliegweek aan te wagen, of je moet in het vliegtuig stappen om rondom of onder de evenaar te gaan vliegen, maar dat is weer een heel ander verhaal.
In de herfst is het ook gewoon natter. Er valt meer regen en de regenperiodes duren langer, ook in de bergen. Drie dagen regen komt in de zomer ook voor, maar in september en oktober vaker. De bergen hebben meer tijd nodig om op te drogen, waardoor er een wolkenband voor de berg kan blijven hangen. Dat is prima als die boven de startplek ligt en vervelend als hij ervoor zit. Zo ontstaan mooie momenten waarbij je prachtig langs de wolkenflarden kunt vliegen, maar het kan alles ook iets lastiger maken.
Het jaar afronden en vooruitkijken
Voor wie het seizoen af wil sluiten, bijvoorbeeld samen met vliegmaten, is de herfst een mooi moment. Je kunt terugkijken op het afgelopen jaar en alvast dromen over nieuwe plannen. Ik ga zelf altijd graag weg en vind het een leuk steunpunt om alvast de volgende trip alvast te bedenken en daardoor met een beter gevoel naar huis rijdt. Wie nu al een plek op de kalender zet voor volgend voorjaar, vertrekt van de berg met iets om naar uit te kijken.